خیانت درامانت

خیانت درامانت

امانتداری از خصلت های نیکی انسانی واسلامی است که در قرآن و روایات اسلامی به آن سفارش شده امانت داری درمقابل خیانت در امانت است که بشدت نهی شده است.در آیه ۵۸ سوره مبارکه ˈالنساءˈ مردم به رعایت امانت داری سفارش شده اند « ˈان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهلهاˈ »دراین آیه خداوند فرمان می‏دهد که امانتها را به صاحبانشان برگردانید.در آیه ۸ سوره مومنون از قرآن کریم ملاحظه می شود« ˈواﻟﺬﯾﻦ ﻫﻢ ﻻﻣﺎﻧﺎﺗﻬﺠﻢ و ﻋﻬﺪﻫﻢ راﻋﻮنˈ» ﻣﻮﻣﻨﺎن ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺎﻧﺖ دارﻧﺪ و ﺑﺮ ﻋﻬﺪ ﺧﻮد وﻓﺎ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪونیز خداوند در آیه ۳۷ سوره انفال نیز مومنین را از ارتکاب خیانت در امانت بشدت نهی فرموده است. ازطرفی امانتداری در روایات بسیاری مورد تاکید و سفارش ائمه در قرار گرفته است. درسخنی پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «کسی که در دنیا به امانتی خیانت کند و آن را به صاحبش برنگرداند و مرگش فرا رسد بر غیر آیین من مرده است»امانتداری درجامعه وانسانها نیز بسیار با ارزش بوده واز اهمیت خاصی برخوردای می باشد وبعبارتی خیانت درامانت باعث اخلال درنظم عمومی جامعه گشته باعث بی اعتمادی وبروز خسارات فراوان اجتماعی می شود واز آنچا که این مسئله جزء گناهان بزرگ شناحته شده درقانون مجازات اسلامی نیز برای آن مجازات نسبا سنگین مقرر شده

خیانت درلغت به معنای پیمان شکنی، بد عهد، بی وفایی و درمانحن فیه به معنای رعایت نکردن امانت است. امانت در اصطلاح عبارت از مالی است که ازطریق عقود امانی یا براساس حکم قانون نزد شخصی سپرده شده باشدمتاسفانه جرم خیانت در امانت در قانون تعریف نداردومصادیق آن بیان شده لکن حقوقدانان با توجه به مصادیق بیان شده در مواد ۶۷۳ و ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ خیانت در امانت را به عمل عمدی که درآن بر خلاف امانت امین به ضرر صاحب مال بیان نموده است دکتر حسین میر محمد صادقی در تعریف این جرم بیان میدارد«خیانت در امانت عبارت است از استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود نمودن توآم با سوء نیت مالی که از طرف مالک یا متصرف قانونی به کسی سپرده شده و بنا بر استرداد یا به مصرف معین رسانیدن آن بوده است»(برگرفته ازکتاب جرایم علیه اموال و مالکیت ص ۱۴۷)

عناصر تشکیل دهنده جرم خیانت در امامت

الف – عنصر قانونی جرم خیانت

اولین بار درایران خیانت در ماده ۲۴۱ قانون مجازات عمومی سال ۱۳۰۴ جرم شناخته شده وبرای آن مجازات تعیین شد با تصویب قانون مجازات اسلامی(درقسمت تعزیرات) در سال ۱۳۶۲ مواد ۱۱۷، ۱۱۸، ۱۱۹ جایگزین مواد ۲۳۹ ، ۲۴۰ و ۲۴۱ قانون مجازات عمومی سابق شدند و باعث نسخ این مواد شدندپس از آن در سال ۱۳۷۵ با تصویب قانون تعزیرات، قانونگذار در مواد ۶۷۳ و ۶۷۴ جرم خیانت در امانت را بیان می کندهم اکنون عنصر قانونی جرم خیانت در امانت درماده ۶۷۴ قانون تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ بیان شده که «هر گاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد»

ب- عنصر مادی جرم خیانت در امانت

عنصر مادی این جرم عبارت است از استعمال، تصاحب، اتلاف و یا مفقود کردن مال مورد امانت که می تواند هم بصورت فعل و یا ترک فعل باشدالبته این جرم عمدتاً به صورت فعل صورت می گیرد که در ماده ۶۷۴ آمده است.

استعمال یا استفاده کردن از مال مورد امانت جرم محسوب می شود

تصاحب: به این معناست که شخص امین مال دیگری را از آن خود دانسته و با آن بصورتی رفتار کند که دیگران گمان کنند که آن مال ازآن اوست

اتلاف: تلف یا نابود کردن مال امانت داده شده است

مفقود کردن: امین بدون این که مال مورد امانت را تلف کند، موجب شود که مالک دیگر نتواند به مال خود دسترسی پیدا کند

ج – شرایط تحقق جرم:

شرایطی که برای تحقق این جرم لازم است که عبارت است ۱- موضوع جرم باید مال یا وسیله تحصیل مال باشد۲- مال امانی باید از سوی شخص مالک یا متصرف قانونی به امین سپرده شده باشد ۳-سپردن مال به امین باید به یکی از طرق قانونی و با شرط استرداد یا با شرط مصرف درامرمعین به امین سپرده شده باشد ۴-علاوه بر این بین فعل مرتکب و ضرر مالک یا متصرف قانونی آن رابطه علیت برقرار باشد.

د- عنصر معنوی جرم خیانت درامانت

عنصر معنوی دراین جرم شامل سوء نیت عام و سوء نیت خاص می باشد سوء نیت عام به معنای بانجام عملی با عم به منظور تصاحب، استعمال، تلف یا مفقود نمودن مال موضوع امانت می باشد و سوء نیت خاص شامل قصد و اراده امین در ورود ضرر به صاحب مال است. لذا تعدی یا تفریط مال امانی همراه با سوء نیت مستوجب مسئولیت کیفری می باشد

نکته شایان توجه آن است که تحقق جرم خیانت در امانت منوط به عقد امانت یا ودیعه نمی باشدقانونگذار در قسمت اول ماده ۶۷۴ از چهار عقد «اجاره، امانت،رهن و وکالت» به عنوان عقودی که می توانند مبنای جرم خیانت در امانت قرار گیرند، نام برده است دیوان عالی کشور نیز رای خود بر عدم ضرورت انعقاد یک عقد امانت به عنوان مبنای جرم خیانت در امانت تاکید کرده است. قانونگذار در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی جهت جلوگیری از سوء استفاده خائن درامانت از مسئوولیت به بهانه عدم وقوع عقدی بین آنان و یا باطل بودن عقد، باطل ایجاد شده از محدودۀ عقود خارج شده و سپرده شدن مال برای «هر کار با اجرت یا بی اجرت» را مبنای تحقق جرم خیانت در امانت دانسته است.

د- مجازات جرم خیانت در امانت درقانون

قانون گذار بر اساس ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ برای مرتکبین این جرم حبس از شش ماه تا سه سال بصورت تعزیری قرارداده ازطرفی در ماده ۶۷۳ قانون مارالذکر برای سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضاء یک تا سه سال حبس تعزیری معین نموده که جهت مرتکب این جرم به اجرا گذاشته شود

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *